مہاراجہ رنجیت سنگھ کول
کویں پجا کوہنور ہیرا؟
کوہنور ہیرا’ دنیا دا سبھ
توں ودھ چرچت اتے وڈملا ہیرا اے۔ کوہنور دے لفظی مطلب ہن ‘روشنی دا پہاڑ’۔ اس
مشہوری حاصل ہیرے دی تواریخ کلپت کہانیاں وچ دبی پئی اے۔ ہندو پورانک کہانیاں
مطابق بادشاہ ‘کرن’ نال وی ایہہ ہیرا متعلق رہا اے جو عیسیٰ توں 3000 سال پہلاں ہویا
سی۔
ایہہ ہیرا کافی سماں گم
نامی دی حالت وچ رہِ کے آخر گوالیئر دے ہندو راجے بکرماجیت دے ہتھ آیا۔ بکرماجیت
نے سلطان ابراہیم لودھی ولوں پانیپت دی لڑائی وچ حصہ لیا سی۔ پانیپت دی لڑائی جتن
والے دن ہی ظہیر-الدین محمد بابر نے اپنے بیٹے شاہزادہ ہمایوں نوں آگرے (لودھیاں
دا راجگڑھ) ول فوجاں سمیت بھیجیا۔ آگرے پہنچدیاں ہی ہمایوں نے سارے آگرہ شہر نوں
گھیر لیا۔
ابراہیم لودھی تاں پہلاں
ہی پانیپت دی لڑائی وچ ماریا گیا سی، اس لئی ہمایوں کسے لڑائی دا ساہمنا کیتے بغیر
ہی آگرے وچ اپنیاں جیتو فوجاں سمیت داخل ہو گیا سی۔ جدوں آگرے دے قلعے اندر
شاہزادہ ہمایوں اپنیاں جیتو فوجاں نال داخل ہویا سی تاں اس نوں بہت سارے ہیرے
جواہرات، شاہی گھرانے دیاں عورتاں نے بھیٹا کرکے اپنی زندگی دی خیر منگی۔ اتھے ہی
شاہی گھرانے دی اک بزرگ عورت نے اک ڈبی پھڑا کے اپنی جان بخش دین لئی بینتی کیتی۔
جدوں شہزادے نے ڈبی کھولھی تاں دنیا دا بے مثال اتے وڈملا ‘کوہنور ہیرا’ جگمگاندا
ہویا اس دی نظریں پیا۔
مغلاں دے عہد وچ : بابر
دلی وچ فوجی پربندھ قائم کرکے 1526 وچ آگرے پجیا۔ آگرے پجدیاں ہی ہمایوں نے اپنے پیؤ
دے حضور پیش ہندیاں ایہہ کوہنور ہیرا ‘پیش کش’ وجوں بھیٹا کیتا پر بابر نے پرسن ہو
کے بیٹے نوں تحفے وجوں واپس دے دتا۔ ہمایوں دے ہتھاں وچ آؤن توں پہلاں اس ہیرے دا
اتہاس قلم بند ہو چکا سی۔ اتہاس وچ ذکر آؤندا اے کہ 1304 وچ ایہہ ہیرا سلطان
الاؤالدین خلجی نے ‘مالوا دے راجے’ کولوں حاصل کیتا سی۔ مسلمان ادھیکاریاں توں
دوبارہ گوالیئر دے ہندو راجیاں کول ایہہ کویں پجا، اس بارے اتہاس خاموش اے۔
1526 دی پانیپت دی پہلی لڑائی توں بعد ہندوستان وچ مغل
راج اتے طاقت قائم ہون مگروں ایہہ ‘کوہنور ہیرا’ افغان دھاڑوی، قابل دے بادشاہ ظہیر-اد-دینر
محمد بابر کول آیا۔ جو شتابدیاں تک ایہہ قیمتی ہیرا مغل خانداناں دے ہمایوں، اکبر،
جہانگیر اتے شاہ جہان آدی شاہی خاندان دے وارثاں کول رہا۔ تواریخ وچ ایہہ وی ذکر
آیا اے کہ ایہہ شاہ جہان دی بیگم ‘ممتاز’ کول وی کجھ دیر رہا۔
1739 وچ پرشیا دے مشہور دھاڑوی نادرشاہ نے دلی نوں تباہ
کیتا تاں اس نے اورنگزیب دے کمزور وارث محمد شاہ توں سارے ہیرے-جواہرات کھوہ لئے۔
اوہناں وچ ‘کوہنور ہیرا’ وی سی۔ نادرشاہ اس نوں اپنے نال افغانستان لے گیا۔
نادرشاہ نے ہی اس ہیرے نوں ‘کوہنور’ آکھیا جو سبھ توں ودھ پرمانک ناں اے جس نوں
بابر اتے ٹریورنر نے ہور ناں دتے سن۔ تواریخ وچ ایہہ پہلی وار سی کہ کسے ہیرے نوں
اک خاص اپادھی جاں وشیشن نال نوازیا گیا سی۔
نادرشاہ دی موت توں بعد :
نادرشاہ نوں 1747 وچ فتح آباد (کھراسن) وچ قتل کر دتا گیا۔ اس دے قتل مگروں تخت تے
اس دے بھتیجے علی-قلی-خان (جاں علی شاہ) نوں بٹھایا گیا، جس نوں ایہہ ہیرا حاصل ہویا۔
علی شاہ نوں بعد وچ اننھا کرکے موت دے گھاٹ اتار دتا گیا اتے اس طرحاں ایہہ ہیرا
اس دے جانشین شاہ رخ کول چلا گیا، جس نوں بعد وچ آگا محمد نے بندی بنا کے خوب
جسمانی کشٹ دتے اتے ‘کوہنور ہیرے’ دی منگ کیتی۔ شاہ رخ مرزا نے 1751 وچ ایہہ قیمتی
ہیرا احمد شاہ درانی نوں اس دیاں سنوجواناں بدلے بھیٹا کیتا۔ احمد شاہ دی موت بعد
ایہہ اس دے پتر اتے جانشین تیمورشاہ کول آیا۔ 1793 وچ تیمورشاہ دی موت ہوئی اتے ایہہ
ہیرا اس دے وڈے بیٹے شاہ زمان دے ہتھ آیا۔ شاہ محمود نے اس ہیرے نوں حاصل کرن لئی
اپنے بھرا شاہ زمان نوں اننھا کرکے راج گدی توں وانجھیا کر دتا پر اس نے ہیرا پھر
وی اپنے کول ہی سرکھات رکھیا۔ پھر ایہہ قیمتی ہیرا اس دے تیجے بھرا شاہ شجاہ کول
پجا۔
ہیرے دا وزن : کئی صدیاں
کئیاں راجیاں مہاراجیاں، غیرملکی حملہ آوراں اتے شہنشاہاں دے ہتھاں وچوں گزرن توں
پہلاں اس ہیرے دا وزن 1000 کیریٹ سی۔ 1665 وچ فرانس دے سوداگر اتے جوہری ٹیورنر نے
اس دا وزن 279/9/16 کیریٹ کیتا سی۔ ایہہ وزن بادشاہ اورنگزیب دے ساہمنے کیتا گیا سی۔
ٹیورنر نے اس ہیرے نوں ‘دی گریٹ مغل ڈائمنڈ’ دا ناں دتا۔ کدی اس نوں ‘میچلیس’ جاں
‘بابر ڈائمنڈ’ وی آکھیا جاندا رہا اے جس دا ذکر ‘توزکے-بابری’ وچ وی آیا اے۔
1852 وچ اس ہیرے نوں لنڈن وچ دوبارہ کٹیا گیا۔ اس دے کٹن
دی قیمت 8,000 پونڈ ادا کیتی گئی۔ ایمسٹرڈم توں اک مشہور ہیرا تراش وورسانگر نوں
اس کم لئی بلایا گیا، جس نے اس نوں تراشن لئی 38 دن لائے اتے ایہہ ہیرا 106/1/16 کیریٹ
دا رہِ گیا۔ لنڈن دے اک جوہری گیرالڈ نے 186 کیریٹ توں تراش کے اجوکا 108.93 کیریٹ
والا کوہنور ہیرا مورتیمان کیتا۔
سکھاں کول کویں آیا :
جدوں خالصہ پنتھ دی لگاتار جدوجہد راہیں ‘سرکار-اے-خالصہ’ پنجاب وچ قائم ہوئی تاں
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے افغانستان دے شہر قابل قندھار آدی نوں وی اپنے ماتحت کر لیا۔
احمدشاہ درانی دے وارث شاہ-شجاہ نے این منّ لئی۔ اس سابقہ بادشاہ قابل نوں دیوان
محکم چند مارچ 1813 وچ لاہور لے آیا۔ اس دے رتبے کارن کنور کھڑک سنگھ نوں شاہدرے
اس دے استقبال لئی بھیجیا گیا۔
لاہور وچ مبارک حویلی شاہ
شجاہ لئی راکھویں رکھی گئی۔ پہلاں شاہ نانہہ-نکر کردا رہا پر اسدی بیگم ‘وفا بیگم’
نے ایہہ قیمتی ہیرا دین لئی اقرار کیتا۔ کجھ ویلے تک پھر شاہ نے ہیرا دین توں گھیسل
مار چھڈی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے شاہ شجاہ نوں کئی تکلیفاں دتیاں اتے اس نوں چتاونی
دتی کہ پروار نالوں وکھ کرکے امرتسر دے گوبندگڑھ قلعے وچ قید کر دتا جاویگا۔ شاہ
شجاہ دی بیگم نے اپنے پتی دی زندگی بدلے مہاراجہ نوں کوہنور ہیرا دین دا بچن دتا سی۔
پہلی جون، 1813 نوں
مہاراجہ رنجیت سنگھ نے بھائی گرمکھ سنگھ، فقیر عزیز الدین اتے جمعدار خوش حال سیہوں
نوں شاہ شجاع کول ایہہ نایاب ہیرا لیاؤن لئی بھیجیا۔ شاہ نے تناں نوں ایہہ کہہ کے
واپس موڑ دتا کہ مہاراجہ آپ آ کے ہیرا لوے۔ جدوں مہاراجہ رنجیت سنگھ نوں ایہہ خبر
ملی تاں اس نے کھشی-کھشی گھوڑ سوار ہو کے اپنیاں فوجاں سمیت، اک ہزار روپیہ نقد چکّ
کے مبارک حویلی ول کوچ کیتا۔ افغانی شہنشاہ نے مہاراجہ رنجیت سنگھ دا خوب ستکار کیتا
اتے کھش-آمدید آکھی۔ اک گھنٹہ دوواں وچکار وچاراں ہندیاں رہیاں۔ آخر شاہ نے
‘کوہنور ہیرا’ لیا کے مہاراجہ رنجیت سنگھ دے اگے رکھ دتا۔ آپسی دوستی دا اعلان کیتا
گیا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ نے شاہ نوں اس دی قیمت پچھی تاں شاہ نے آکھیا، ‘اس دی قیمت
لاٹھی اے۔ میرے پرکھیاں نے اس نوں اسے طرحاں حاصل کیتا سی۔ تساں اس نوں میرے توں
گھسناں-مکیاں نال حاصل کیتا اے۔ جدوں تہاڈے توں وی طاقتور راج آیا، اوہ وی اسے
ڈھنگ-طریقے نال تہاڈے توں لے لویگا۔’ مہاراجہ ایہہ سن کے نراش نہیں ہویا اتے
‘کوہنور ہیرا’ اپنی جیب وچ پا کے لے آیا۔ مہاراجہ نے شاہی محلاں وچ پجّ کے اک وڈا
دربار بلایا اتے اس وڈملے ہیرے دی حصول دی خوشی وچ سارا شہر روشنیاں نال روشن کیتا
گیا۔ مہاراجہ اس ہیرے نوں دو ہور قیمتی ہیریاں نال جڑ کے خاص موقعیاں تے اپنی
بانہہ نال بنھدا سی۔
ایہہ ہیرا لاہور دے شاہی
خزانے وچ 1849 تک رہا۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ دی موت توں بعد کھڑک سنگھ اتے کنور
نونہال سنگھ نوں جدوں اک خاص سازش تحت گوڑھی نیند سوا دتا گیا تاں چند کور دے
داعوے اک پاسے رکھ کے، شیر سنگھ نوں پنجاب دا مہاراجہ بنایا گیا تے ایہہ نایاب
تحفہ اس دے ہتھ آیا۔
انگلینڈ وچ پجنا : جدوں
انگریزاں نے سازشاں تحت پنجاب نوں اپنے سامراج وچ ملاؤن وچ سفلتا حاصل کیتی تاں
نابالغ مہاراجہ دلیپ سنگھ نوں 18 ورھے دا ہون تے لاہور دا مہاراجہ بناؤن دا بہانہ
وی کیتا گیا۔ اس ویلے مہاراجہ دلیپ سنگھ نوں دھوکھیبازی نال انگریز انگلینڈ لے گئے۔
لاہور دے سکھ دربار وچ کوہنور ہیرا، تخت کرسی اتے سکھ راج نال متعلق کئیاں کلاکرتیاں
وی انگلینڈ پجیاں۔ انگلینڈ پجن توں پہلاں ایہہ سارا خزانہ گورنر جنرل 1850 وچ بمبئی
لے گیا، جتھے اس نے لیٹ۔ کرنل سی۔بی۔ میکسن اتے کیپٹن رامسے دے حوالے کیتا جتھوں
اوہ یورپ لے گئے۔ یورپ پجّ کے اوہناں ایہہ سکھ خزانہ بورڈ آف ڈائریکٹرز دے حوالے کیتا
اتے آخر اوہناں 3 جولائی، 1850 نوں دنیا دا ایہہ قیمتی ہیرا ‘مہارانی’ نوں بھیٹ کیتا۔
پہلی وار 1851 وچ لندن وچ ہوئی پہلی وڈی پردرشنی وچ اس نوں پردرشت کیتا گیا سی۔
اس ویلے کتھے اے : ایہہ ہیرا
پہلاں برطانیہ دی رانی میری دی شاہی تختپوشی لئی تیار کیتا گیا سی۔ دوبارہ 1937 وچ
جارج چھویں دی تاجپوشی ویلے اس ہیرے نوں 2800 ہور ہیریاں نال اجوکی ملکہ ایلزابیتھ
(دوجی) دی ماں راجماں ایلزابیتھ دے شاہی تاج وچ جڑیا گیا۔ اجکل انگلینڈ دے ‘ٹاور
آف لنڈن’ وچ سخت حفاظت ماتحت پردرشت اے۔ اس ہیرے دے آس-پاس شاہی گھرانے دے ہور شاہی
تاج وی رکھے گئے ہن۔ کجھ ورھے پہلاں اس قیمتی ہیرے نوں ‘کرسٹل محلّ’ وچ پردرشت کیتا
گیا سی۔ اس ہیرے نوں 2800 چھوٹے-چھوٹے ہیریاں دے مرکز وچ جڑھ کے رکھیا گیا اے تے
اس دی خاص اتے بااثر اکاسی دلپھریب نظارہ پیش کردی اے۔
واپسی دی منگ : برطانوی
سرکار کول سمیں-ویلے سدھے جاں اسدھے ڈھنگ نال اس کوہنور ہیرے، شاہی سکھ خزانے اتے
ہور کلاکرتیاں دی واپسی دی منگ ہندی رہندی اے۔ پچھلے کجھ ورھیاں وچ بھارت دے پارلیمنٹ
میمبراں نے وی اس اہم سکھ خزانے نوں واپس کرن دی منگ رکھی سی۔ مہاراجہ رنجیت سنگھ
دی شاہی تاجپوشی دے 200 سالا دن تے ایہہ نقطہ ہور وی سچجے ڈھنگ نال اخباراں دی زینت
بنیا اے پر برطانوی سرکار اس خزانے نوں واپس کرن دی منگ تے گھیسل ماری رکھن دی پالیسی
تے چل رہی اے۔
کوئی تبصرے نہیں:
ایک تبصرہ شائع کریں