8 مئی 1839 ء نوں مہاراجہ رنجیت سنگھ دی خالصہ فوجاں قندھار شہر وچ داخل ہوئیاں اتے اوہناں شاہ شجاہ افغانستان دا بادشاہ ہون دا اعلان کر دتا۔
احمدشاہ ابدالی 23 اکتوبر، 1772 عیسوی نوں چلانا کر گیا۔ اوہ اپنے پچھے طاقتور افغانستان چھڈّ گیا پر اس دے پتر اتے پوتریاں نے اپنی نا اہلی اتے لالچ کارن اس نوں گوا لیا۔ ابدالی دا اکو اک پتر تیمور ایناں کو ہی کابل سی کہ اپنے پیؤ ولوں فتح کیتے سندھ دے پچھم دے علاقے اتے اوہناں نال لگدے کشمیر، بہاول پور، ملتان اتے سندھ نوں سنبھال سکے۔ پوربی پاسے دی حالت، اس دے ویلے، کافی ڈاواں ڈول رہی۔ تیمور دے تن پتر شاہ زمان، شاہ شجاہ اتے محمود شاہ سن۔ تیمور دے چلانے (1793ء ) پچھوں شاہ زمان ہی افغانستان دا بادشاہ بنیا۔ اس نے بادشاہ بندیاں ہی اعلان کیتا کہ اوہ مڑ بھارت وچ افغاناں دی حکومت قایم کریگا۔ اس نے پنجاب اتے چار حملے کیتے پر اپنے بھائیاں دیاں بغاوتاں کارن کامیاب نہیں ہو سکیا۔
جدوں رنجیت سنگھ نے لاہور اتے قبضہ کیتا تاں شاہ زمان ہی افغانستان دا بادشاہ سی۔ اس دے بھائی شاہ محمود نے 1800 عیسوی وچ اس دا تختہ پلٹ دتا اتے آپ بادشاہ بن گیا۔ شاہ زمان نوں انھا کر دتا گیا اتے اوہ کابل وچوں نکل کے پہلاں کشمیر اتے پھیر مہاراجہ رنجیت سنگھ دی شرنی پجا۔ 1803 عیسوی وچ شاہ شجاہ نے شاہ محمود دا تختہ پلٹ دتا اتے افغانستان دا مالک بن گیا۔ اوہ چھ سال تک (1809ء ) قابض رہا۔ اس پچھوں شاہ شجاہ مڑ افغانستان دا بادشاہ بن گیا۔ اس وار اوہ نوں سال (1818ء تک) ساشک رہا۔ اس پچھوں افغانستان کئی ملکاں وچ ونڈیا گیا پر تنوں بھائی کدی انگریزاں نال مل کے، کدی مہاراجے دی مدد لے کے افغانستان اتے قابض ہون لئی جدوجہد کردے رہے ۔ انگریزاں اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ وچ وی تعلق سکھاویں نہیں سن۔ اوہ دوویں افغان ستا نوں اپنے پکھ وچ ہی رکھنا چاہندے سن۔ سندھ، شکار پور اتے فروزپور آدی معاملیاں وچ اوہ کافی تلخ سن اتے اک دوجے نال ٹکراؤن دیاں سمبھاوناواں ویکھ رہے سن۔
1837 عیسوی وچ بھارت دا گرونر جنرل لارڈ آکلینڈ افغانستان وچ روس اتے ایران دے ودھدے پبھاو نوں ویکھ کے فکرمند ہو گیا۔ افغانستان دے امیر دوست محمد نے کابل وچ روس دے ایجنٹ دا بڑا نگھا استقبال کیتا سی۔ اس توں ایہی نتحجہ لیا گیا کہ دوست محمد دا جھکاء روس ول ہو رہا اے۔ اس لئی اس نوں انگریزاں ہٹاؤن دا من بنایا۔ لارڈ آکلینڈ نے سکیم بنائی کہ دوست محمد دی تھاں شاہ شجاہ نوں افغانستان دا بادشاہ بنا دتا جاوے۔ اس مقصد نال 26 جون، 1838ء نوں برتانیاں سرکار دی صلاحَ اتے آگیا نال مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے شاہ شجاہ وچکار اک معاہدہ ہوئی جس نوں ترے-پکھی معاہدہ کیہا جاندا اے۔ اس معاہدہ مطابق شاہ شجاہ نے اپنے اتے اپنے اترادھکاریاں ولوں مہاراجے دے افغاناں کولوں جتے گئے سارے پدیساں جویں کشمیر، ملتان، اٹک، پشاور، ڈیراجات، وغیرہ اتے اس دے ادھیکاراں نوں قبول کر لیا۔ فوجی مدد دے بدلے اس نے مہاراجہ نوں دو لکھ روپے ہر سال دین دا اقرار کیتا۔ شکار پور اتے مہاراجے نے اپنا اختیار چھڈّ دتا جس بدلے انگریزاں نے اس نوں 15 لکھ روپے دواؤن دا وعدہ دتا۔ شاہ شجاہ نے انگریزاں نال وعدہ کیتا کہ افغانستان دا حاکم بنن پچھوں اوہ انگریزاں دی آگیا بناں کسے غیرملکی طاقت نال کوئی تعلق نہیں رکھیگا۔
اس معاہدہ مطابق سندھ دی فوج نے دو سمتاں توں افغانستان اتے حملہ کرنا سی۔ پنجاب دی فوج نے کرنل شیخ بساواں دی کمان ماتحت خیبر درے نوں لنگھ کے مشرق پاسیوں کابل پہنچنا سی۔ سہزادے طور دی فوج اتے کپتان واڈے نے، جس نوں مکھ رابطہ اہلکار بنایا گیا سی، پنجابیاں دا ساتھ دینا سی۔ پٹھاناں، افغاناں دی فوج نال انگریزی فوج نے سر جان کینے دی کمان ہیٹھ سندھ توں کابل وکھے پنجابیاں نال مل جانا سی۔ شاہ شجاہ نے انگریزاں دے دستے نال ہونا سی۔ معاہدہ اتے پوری طرحاں عمل نہیں ہویا کیونکہ مہاراجے نے انگریزاں اتے شاہ شجاہ دیاں فوجاں نں افغانستان ول کوچ کرن لئی اپنے علاقیاں وچوں نہیں لنگھن دتا۔ اوہناں نوں کئی سو میل دا ولیواں پا کے جانا پیا پر خالصہ فوج اپنے ہمراہیاں سمیت 8 مئی، 1839 دے دن کندھر شہر وچ داخل کے اپنی جت دے جھنڈے گڈّ دتے اتے شاہ شجاہ دے افغانستان دا بادشاہ ہون دا اعلان کر دتا۔ ایہہ جت مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جیون دی آخری جت سی۔ اس توں تھوڑیں ویلے پچھوں جون، 1839 وچ اوہ چل وسیا۔
احمدشاہ ابدالی 23 اکتوبر، 1772 عیسوی نوں چلانا کر گیا۔ اوہ اپنے پچھے طاقتور افغانستان چھڈّ گیا پر اس دے پتر اتے پوتریاں نے اپنی نا اہلی اتے لالچ کارن اس نوں گوا لیا۔ ابدالی دا اکو اک پتر تیمور ایناں کو ہی کابل سی کہ اپنے پیؤ ولوں فتح کیتے سندھ دے پچھم دے علاقے اتے اوہناں نال لگدے کشمیر، بہاول پور، ملتان اتے سندھ نوں سنبھال سکے۔ پوربی پاسے دی حالت، اس دے ویلے، کافی ڈاواں ڈول رہی۔ تیمور دے تن پتر شاہ زمان، شاہ شجاہ اتے محمود شاہ سن۔ تیمور دے چلانے (1793ء ) پچھوں شاہ زمان ہی افغانستان دا بادشاہ بنیا۔ اس نے بادشاہ بندیاں ہی اعلان کیتا کہ اوہ مڑ بھارت وچ افغاناں دی حکومت قایم کریگا۔ اس نے پنجاب اتے چار حملے کیتے پر اپنے بھائیاں دیاں بغاوتاں کارن کامیاب نہیں ہو سکیا۔
جدوں رنجیت سنگھ نے لاہور اتے قبضہ کیتا تاں شاہ زمان ہی افغانستان دا بادشاہ سی۔ اس دے بھائی شاہ محمود نے 1800 عیسوی وچ اس دا تختہ پلٹ دتا اتے آپ بادشاہ بن گیا۔ شاہ زمان نوں انھا کر دتا گیا اتے اوہ کابل وچوں نکل کے پہلاں کشمیر اتے پھیر مہاراجہ رنجیت سنگھ دی شرنی پجا۔ 1803 عیسوی وچ شاہ شجاہ نے شاہ محمود دا تختہ پلٹ دتا اتے افغانستان دا مالک بن گیا۔ اوہ چھ سال تک (1809ء ) قابض رہا۔ اس پچھوں شاہ شجاہ مڑ افغانستان دا بادشاہ بن گیا۔ اس وار اوہ نوں سال (1818ء تک) ساشک رہا۔ اس پچھوں افغانستان کئی ملکاں وچ ونڈیا گیا پر تنوں بھائی کدی انگریزاں نال مل کے، کدی مہاراجے دی مدد لے کے افغانستان اتے قابض ہون لئی جدوجہد کردے رہے ۔ انگریزاں اتے مہاراجہ رنجیت سنگھ وچ وی تعلق سکھاویں نہیں سن۔ اوہ دوویں افغان ستا نوں اپنے پکھ وچ ہی رکھنا چاہندے سن۔ سندھ، شکار پور اتے فروزپور آدی معاملیاں وچ اوہ کافی تلخ سن اتے اک دوجے نال ٹکراؤن دیاں سمبھاوناواں ویکھ رہے سن۔
1837 عیسوی وچ بھارت دا گرونر جنرل لارڈ آکلینڈ افغانستان وچ روس اتے ایران دے ودھدے پبھاو نوں ویکھ کے فکرمند ہو گیا۔ افغانستان دے امیر دوست محمد نے کابل وچ روس دے ایجنٹ دا بڑا نگھا استقبال کیتا سی۔ اس توں ایہی نتحجہ لیا گیا کہ دوست محمد دا جھکاء روس ول ہو رہا اے۔ اس لئی اس نوں انگریزاں ہٹاؤن دا من بنایا۔ لارڈ آکلینڈ نے سکیم بنائی کہ دوست محمد دی تھاں شاہ شجاہ نوں افغانستان دا بادشاہ بنا دتا جاوے۔ اس مقصد نال 26 جون، 1838ء نوں برتانیاں سرکار دی صلاحَ اتے آگیا نال مہاراجہ رنجیت سنگھ اتے شاہ شجاہ وچکار اک معاہدہ ہوئی جس نوں ترے-پکھی معاہدہ کیہا جاندا اے۔ اس معاہدہ مطابق شاہ شجاہ نے اپنے اتے اپنے اترادھکاریاں ولوں مہاراجے دے افغاناں کولوں جتے گئے سارے پدیساں جویں کشمیر، ملتان، اٹک، پشاور، ڈیراجات، وغیرہ اتے اس دے ادھیکاراں نوں قبول کر لیا۔ فوجی مدد دے بدلے اس نے مہاراجہ نوں دو لکھ روپے ہر سال دین دا اقرار کیتا۔ شکار پور اتے مہاراجے نے اپنا اختیار چھڈّ دتا جس بدلے انگریزاں نے اس نوں 15 لکھ روپے دواؤن دا وعدہ دتا۔ شاہ شجاہ نے انگریزاں نال وعدہ کیتا کہ افغانستان دا حاکم بنن پچھوں اوہ انگریزاں دی آگیا بناں کسے غیرملکی طاقت نال کوئی تعلق نہیں رکھیگا۔
اس معاہدہ مطابق سندھ دی فوج نے دو سمتاں توں افغانستان اتے حملہ کرنا سی۔ پنجاب دی فوج نے کرنل شیخ بساواں دی کمان ماتحت خیبر درے نوں لنگھ کے مشرق پاسیوں کابل پہنچنا سی۔ سہزادے طور دی فوج اتے کپتان واڈے نے، جس نوں مکھ رابطہ اہلکار بنایا گیا سی، پنجابیاں دا ساتھ دینا سی۔ پٹھاناں، افغاناں دی فوج نال انگریزی فوج نے سر جان کینے دی کمان ہیٹھ سندھ توں کابل وکھے پنجابیاں نال مل جانا سی۔ شاہ شجاہ نے انگریزاں دے دستے نال ہونا سی۔ معاہدہ اتے پوری طرحاں عمل نہیں ہویا کیونکہ مہاراجے نے انگریزاں اتے شاہ شجاہ دیاں فوجاں نں افغانستان ول کوچ کرن لئی اپنے علاقیاں وچوں نہیں لنگھن دتا۔ اوہناں نوں کئی سو میل دا ولیواں پا کے جانا پیا پر خالصہ فوج اپنے ہمراہیاں سمیت 8 مئی، 1839 دے دن کندھر شہر وچ داخل کے اپنی جت دے جھنڈے گڈّ دتے اتے شاہ شجاہ دے افغانستان دا بادشاہ ہون دا اعلان کر دتا۔ ایہہ جت مہاراجہ رنجیت سنگھ دے جیون دی آخری جت سی۔ اس توں تھوڑیں ویلے پچھوں جون، 1839 وچ اوہ چل وسیا۔
کوئی تبصرے نہیں:
ایک تبصرہ شائع کریں